مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریدانش ها و آموزه های قرآن و حدیث 4695-267683120261029حدیث در مدارس (نقش، کارنامه و خلأهای آموزش حدیث در نظام تعلیم و تربیت ایران)512faعلیفرهمندیان120261029<p>برای بسیاری از ما، خاطرهٔ مواجهه با حدیث در مدرسه، به صفحات پایانی کتاب دینی و جملاتی کوتاه با ترجمه‌های خشک و دستوری خلاصه می‌شود. امّا پرسش اینجاست که آیا حدیث، به عنوان دومین منبع اسلامی، در نظام تعلیم و تربیت ایران جایگاه شایسته‌ای دارد؟ نظام آموزشی ما هرگز از تأکید بر «تربیت دینی» دست نکشیده است. کتاب‌های درسی دربردارنده آیات و روایاتند، سند تحوّل بنیادین بر «حیات طیّبه» پای می‌فشارد و ساعات درسی معارف، بخش مهمی از برنامهٔ هفتگی دانش‌آموزان را تشکیل می‌دهد. امّا اگر کارنامهٔ این سال‌ها را ورق بزنیم، با اشکالی آشکار روبه‌رو می‌شویم: بخشی از نسلی که با مفاهیمی چون عدالت علوی و اخلاق نبوی در کتاب‌ها آشنا می‌شود، در منش فردی و کنش اجتماعی، قرابت چندانی با آن آموزه‌ها ندارد.</p>http://majaleh-a.ir/en/Article/Download/55242مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریدانش ها و آموزه های قرآن و حدیث 4695-267683120261029گزارش آماری ـ تحلیلی از کاربری واژه «هدایت» در قرآن کریم (1)1348faابراهیمعبدی20261029<p>ریشه «ه د ی» در قرآن کریم 316 بار به کار رفته است. این کاربردها دارای سه سویه معنایی است: پیش‌افتادن، قربانی (هَدی) و پیشکش. اوّلی 307 بار، دومی هفت بار و سومی دو بار استفاده شده است. این نوشتار بر آن است تا افزون بر استدلال به میزان حجم کاربرد مشتقات «ه د ی»، با برجسته کردن برخی از داده‌های درون‌‌آیه‌ای، زمینه را برای قرآن‌پژوهان جهت ترسیم نظام معنایی در موضوع هدایت و نیز در حوزه‌های مختلف از جمله علوم اجتماعی فراهم کند. برای این مهم، با سود جستن از نرم‌افزار اکسل و ورد، تک‌تک واژگان آیات هدف در یک سلّول قرار داده شد و سپس با بهره‌گیری از امکانات نرم‌افزاری، داده‌های مدّ نظر استخراج شده و پسان‌تر با دسته‌بندی داده‌ها و عنوان‌بندی آنها، تا حدّی برای هر دسته یا عنوان، تحلیل ادبی ارائه شده است.</p>http://majaleh-a.ir/en/Article/Download/55246مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریدانش ها و آموزه های قرآن و حدیث 4695-267683120261029اعتبار سندی و دلالت حدیث «فَوَقَیتُهُم وَ اللهِ بِنَفسی»4955faعلیانجم شعاع120261029<p>اهل ‌بیت^ در طول تاریخ همواره جان خود را برای حفظ جان و دین پیروانشان فدا کرده‌اند. در میان روایات، حدیثی وجود دارد که در آن بیان شده امام کاظم× با ایثار جان خود، از ریختن خون شیعیان جلوگیری کردند. نوشتار حاضر به بررسی سندی و متنی این حدیث می‌پردازد. این پژوهش، شبهه‌ای که می‌گوید: «آیا ایثار امام کاظم× شبیه آموزه فدیه در مسیحیت است یا خیر؟» را پاسخ می‌گوید. هدف مقاله، شناخت سند و معنای این حدیث در بستر روایات و تاریخ است. روش کار، توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر منابع معتبر حدیثی است. نوآوری اثر در نشان دادن تفاوت میان «سپر بلا شدن در دنیا» با «بخشش گناهان در آخرت» و ارتباط آن با ترک تقیّه توسّط شیعیان است. ساختار مقاله شامل بیان اهتمام و محبّت اهل ‌بیت^ به شیعیان، بررسی سند، نقد دیدگاه مسیحی و بیان معنای کلام امام× است.</p>http://majaleh-a.ir/en/Article/Download/55247مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریدانش ها و آموزه های قرآن و حدیث 4695-267683120261029دانش‌های زبانی؛ زیرساخت فهم اجتهادی متون دینی5663faعبدالحمیدواسطیاحمدبراریان20261029<p>برای به دست آوردن فهمی صحیح و عمیق از زبان لازم است چگونگی تکوین آن بر پایه دستگاه‌های ذهنی، احساسی و صوتی به خوبی شناخته شود. از این رو در فرایند فهم اجتهادی متون دینی، توجّه به مبانی زبان و دانش‌های ادبی از مهم‌ترین پیش‌نیازها به شمار می‌آیند. در این گفت‌وگو، حجّت‌ الاسلام ‌و المسلمین عبد الحمید واسطی با تبیین جایگاه دانش‌های زبان‌شناسی، لغت و فقه ‌اللّغه، این دانش‌ها را به عنوان زیرساخت‌های فهم متون دینی معرّفی می‌کند که ضعف در آنها، مانع درک عمیق قواعد ادبی و کشف دقیق مراد جدّی متکلّم می‌شود. او با تشریح نقش ریشه و وزن واژه‌ها در شکل‌دهی به معنای واژه، مفهوم «روح معنایی» در ریشه‌های لغوی، اهمّیت شناخت تفاوت‌های دقیق میان واژگان متقارب ‌المعنی و ضرورت بهره‌گیری از منابع معتبر لغوی، بر بازنگری در نظام آموزشی حوزه و تقویت آموزش این دانش‌ها تأکید می‌کند. همچنین مباحث فقه‌ اللّغه و روش تحلیل اجتهادی لغت را از ارکان اساسی پژوهش‌های قرآنی و حدیثی دانسته و الگویی روشمند را برای تحلیل واژگان و جست‌وجو در باره مفاهیم نوپدید در منابع دینی ارائه می‌دهد. پرسش محوری این گفت‌وگو آن است که دانش‌های زبان‌شناسی، لغت و فقه‌ اللّغه چه جایگاهی در فهم اجتهادی متون دینی دارند و چگونه می‌توان از آنها برای فهم بهتر و بیشتر این متون بهره برد؟ ویژگی شاخص این مصاحبه، ارائه نگاهی نظام‌مند به دانش لغت به‌عنوان زیرساخت اجتهاد و تبیین یک الگوی مرحله‌مند برای تحلیل واژگان، کشف روح معنایی ریشه‌ها و تبدیل مفاهیم معاصر به کلیدواژه‌های قابل جست‌وجو در قرآن و روایات است.</p>http://majaleh-a.ir/en/Article/Download/55248مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریدانش ها و آموزه های قرآن و حدیث 4695-267683120261029گسترش و ژرف‌اندیشی در دانش صرف و فقه اللّغة با گذر از لفظ‌محوری و معجم‌شناسی6482faسید علییحیی زادهمحمد مصطفی یکتایی20261029<p>صرف و فقه اللّغة دو دانش کلیدی در فهم و برداشت از متن و نیز درک ظرایف معنایی واژگان قرآن و حدیث هستند. با این حال کاستی‌هایی که در نگاه رایج به این دو دانش وجود دارد، موجب عدم بهره‌برداری شایسته از آنها شده است. مصاحبه حاضر با حجّت الاسلام و المسلمین سیّد علی یحیی‌زاده، در صدد ارائه افق‌هایی جدید در گستره این دو دانش ادبی است. سؤال اصلی مصاحبه این است که بر اساس تجربه زیسته علمی و مطالعات خود در زمینه صرف و فقه اللّغة، چه موضوعات پژوهشی را در نظر دارید که نیازمند پژوهش هستند؟ او در پاسخ، ابتدا به اصلاح بینش پرداخته و سپس محورهای پژوهشی کارنشده را مطرح ساخت. وی درباره دانش صرف معتقد است هنوز مباحث معنایی آن‌چنان که باید در دانش صرف مطرح نشده و مأموریت این دانش، منحصر در شناخت لفظی ساختارها شده است. بنابراین لازم است عناصر جدیدی مثل شناخت معنای هیات‌ها، به مأموریت این دانش افزوده شود. با این نگاه، چند محور در دانش صرف نیازمند پژوهش است: شناسایی دقایق و ظرائف معنایی هیات‌های مشابه معنایی، اشتراک لفظی در هیآت، شناخت هیات‌هایی که در ماهیت دچار ابهام هستند‌، فلسفه‌یابی قواعد صرفی و مباحث صرفی که در آنها تشکیک وارد شده است. او همچنین در بخش فقه اللّغة معتقد است، نگاه رایج، تنها به دنبال شناخت معاجم لغوی، خصوصیات هر یک، روش ارائه مطالب در آنها و اصطلاح‌شناسی است و در تلاشی بیشتر به کارورزی برای پژوهش لغوی و چگونگی حلّ سؤالات لغوی می‌پردازد. این در حالی است که در فقه اللّغة مسائلی عمیق‌تر قابل طرح است؛ از جمله تأثیر مباحث اشتقاقی در تحلیل معنایی واژه، بحث‌های مربوط به اصول لغت، شناخت ادّعاهای زبان‌شناسانه به همراه بررسی ظرفیت‌ها و آسیب‌شناسی‌های آن.</p>http://majaleh-a.ir/en/Article/Download/55249مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریدانش ها و آموزه های قرآن و حدیث 4695-267683120261029حوزه‌های مساله‌خیز در پیوند زبان‌شناسی کهن با زبان‌شناسی نوین83116faمجتبیرستمی کیاسید محمد علیهاشمی20261029<p>فهم دقیق، سیستماتیک و نظام‌واره از متون وحیانی و استخراج نظام‌های جامع اجتماعی، اقتصادی و حکومتی از دل قرآن و روایات، نیازمند ابزار منضبط و جامع زبان‌شناختی است؛ با این حال، پژوهش‌های کنونی در عرصه‌های فقه، اصول و تفسیر به دلیل تقلیل‌گرایی در نظام آموزشی ادبیات عرب و غفلت از ظرفیت‌های ابزاری دانش زبان‌شناسی نوین، با کاستی‌ها و انسدادهای جدّی روش‌شناختی مواجه است. این گفت‌وگو با رویکردی آسیب‌شناسانه به تبیین حوزه‌های مساله‌خیز در پیوند زبان‌شناسی کهن با مکاتب زبان‌شناسی نوین پرداخته و نقش زبان‌شناسی را در حوزه‌های مختلف علوم انسانی بازخوانی می‌کند. ضرورت پرداختن به این مساله از آن‌جا ناشی می‌شود که اتّکای محض به شیوه‌های آموزش فعلی و قواعد آکادمیک، پژوهشگر متون دینی را از درک اصیل زبان و کشف فضاها و عوالم کلّی متن باز داشته و ظرایف بیانی قرآن و حدیث را مغفول می‌نهد. پرسش اصلی این گفت‌وگو آن است که مهم‌ترین حوزه‌های مساله‌خیز و خلأهای پژوهشی در پیوند زبان‌شناسی کهن با زبان‌شناسی نوین چیست و چگونه می‌توان با بازنگری شیوه‌های آموزش و پژوهش در علوم زبانی، ساز و کار استخراج نظام‌های کلان را از متون قرآن و حدیث احیا کرد؟ از ویژگی‌های برجسته این مصاحبه، رویکرد انتقادی، جامع‌نگر و ساختارشکنانه برآمده از سال‌ها دغدغه‌مندی پژوهشی و نگاه کاربردی است که فراتر از تئوری‌های محض، به نقد جدّی وضع موجود آموزش و پژوهش از جمله رشته‌بندی‌های تکثیری و پاره‌پاره شدن علوم انسانی در نظامات آکادمیک و حوزوی می‌پردازد. این گفت‌وگو ضمن تبیین ضعف‌های ساختاری متون درسی رایج (نظیر نفوذ ناآگاهانه مکتب گشتاری ـ زایشی چامسکی بر کتاب‌های مقدّماتی نحو و آسیب‌های آموزش منطق در سال‌های ابتدایی)، راهکارهای عملی روشنی برای بازگشت به زبان متعارف عصر نزول و احیای جایگاه زبان‌شناسی به عنوان مادر علوم ارائه می‌دهد.</p>http://majaleh-a.ir/en/Article/Download/55250