مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریدانش ها و آموزه های قرآن و حدیث 4695-26767272026629نیازسنجی موضوعات پژوهشی در دانشهای صرف و فقه اللّغةfaمحمد مهدیاحسانی فرقم2024729<p>نیازسنجی، پروژه‌ای است «راهبر» برای معرّفی جدیدترین موضوعات نیازمند و قابل پژوهش. این پروژه، بر مرز دانش می‌ایستد و با نگاهی به آینده، نیازهای پژوهشی را نشان می‌دهد. چنین فرایندی، برای کسانی که می‌خواهند یافته‌هایی در آن دانش داشته باشند، مساله‌ای را حل کنند و یا نگاه و تحلیلی نو ارائه نمایند، راه را کوتاه می‌کند. بدون نیازسنجی، هر جوینده دانشی، خود باید کشف کند که چه موضوعاتی کار شده و چه موضوعاتی، جای کار دارد؛ ولی نیازسنجی، این بخش از راه دانش را به عهده می‌گیرد و سمت و سوی اولویت‌های پژوهشی را روشن می‌کند.</p>http://majaleh-a.ir/ar/Article/Download/53926مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریدانش ها و آموزه های قرآن و حدیث 4695-26767272026629اعتبارسنجی نمازهای حاجتخواهی مشهور (بررسی موردی نمازهای پربسامد در فضای حقیقی و مجازی)825faمحمد جوادحسنی12026629<p>نماز، استوانه بندگی و عبودیت است. این عبادت، امری تشریعی و تأسیسی است و باید در محدوده مشروع به آن عمل شود. مناسک و توصیه‌های متنوّعی برای خواندن نمازهای مستحبی و ترکیب آن با دعا در معارف دینی وجود دارد؛ همانگونه که برای چگونگی دعا، نذر، قرائت قرآن، گفتن اذکار، پرداخت صدقه و متوسّل شدن به اهل بیت^، سفارش‌های فراوان و روش‌هایی در متون دینی ذکر شده است. مجموعه این امور برای رسیدن به نیازهای مادّی و معنوی مورد استفاده قرار می‌گیرد و دین، همواره به این موضوع توجّه داشته است. امّا برخی افراد با تغییر دستورات دینی و یا جعل و بدعت، نمازهایی را به جامعه معرّفی می‌کنند که هیچ ریشه‌ای در آموزه‌های دینی ندارد. متأسّفانه این نوع رفتارهای شبه دینی، در قالب‌هایی اعم از نماز، دعا و ... معادل‌سازی شده‌اند و دارای مخاطبان گسترده‌ای هستند. کم‌ترین آسیب نشر این‌گونه جعلیات، ضربه به باورهای مردم نسبت به ادعیه و مناسک مأثور از اهل بیت^ است. گذشت زمان و عمل به این مجعولات در طول چند نسل، خطر ماندگاری آن را افزایش می‌دهد؛ لذا پرداختن به این مساله و آگاه‌سازی جامعه برای جلوگیری از نشر این دستور العمل‌ها در فضای حقیقی و مجازی، ضرورت می‌یابد. در این نوشتار، تلاش شده برخی از نمازهای حاجت‌خواهی که در شهرت اجتماعی و بسامدی، گوی سبقت را از بقیه ربوده‌اند، شناسایی و با استفاده از منابع معتبر و کهن حدیثی و دعایی، افزون بر محتوا، اعتبار آنها نیز مورد بررسی قرار گیرد.</p>http://majaleh-a.ir/ar/Article/Download/53927مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریدانش ها و آموزه های قرآن و حدیث 4695-26767272026629بررسی چند گزارش از «رعایت افکار عمومی» در سیره معصومان2640faمحمد حسینصالح آبادی2026629<p>رعایت افکار عمومی یعنی توجّه‌کردن به داوری عموم مردم در مسائل و تصمیم گیری های سیاسی و فرهنگی. این امر از گذشته در عرصه حکمرانی وجود داشته و پیشینه‌ای کهن دارد. گزارش هایی از سیره معصومان علیهم السلام نشان می‌دهد که آن حضرات نیز به این موضوع توجّه کرده‌اند. در صورت استناد قابل اعتماد این گزارش‌ها به معصومعلیه السلام، می‌توان از آن به عنوان الگوی مناسبی برای حکمرانی دینی بهره برد. نوشتار حاضر، پس از بررسی این گزارش ها، دست کم دو نمونه نقل شده در صحیح بخاری و صحیح مسلم را با نگاه فقهی اهل سنّت، قابل اعتماد و تأسّی دانسته است؛ هرچند با نگاه فقه شیعی، این گزارش ها، استناد قابل اعتمادی به معصوم× ندارند و نمی‌توان از آنها به عنوان الگوی حکمرانی دینی، استفاده کرد. امّا همین متون می‌توانند در شناسایی اندیشه سیاسی ـ اجتماعی مسلمانان و دغدغه مندی آنها نسبت به افکار عمومی، گزاره‌های قابل توجّهی داشته باشند.</p>http://majaleh-a.ir/ar/Article/Download/53928مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریدانش ها و آموزه های قرآن و حدیث 4695-26767272026629اعتبارسنجی کتاب اربعین خزاعی نیشابوری4156faعلیتحویلیانحوزه علمیه قماحسان اللهدرویشیگروه مطالعات سلامت در قرآن و حدیث، دانشکده سلامت و دین، دانشگاه علوم پزشکی قم، قم، ایران00000002228032212026629<p>کتاب «الاربعین» منسوب به ابوسعید محمّد بن احمد بن حسین نیشابوری از عالمان و محدّثان بزرگ حوزه حدیثی ری است. وی با نگارش این کتاب، سنّت اربعین‌نویسی را در حدیث شیعه رواج داد. محتوای کتاب، شامل چهل حدیث اعتقادی در موضوع فضیلت‌های امیر¬المومنین× است. این کتاب از دیرباز مورد توجّه عالمان حدیث شیعه بوده ‌است. شناخت اعتبار کتاب‌های حدیثی، یکی از عوامل تأثیرگذار در محتوای آن و یاری‌رسان پژوهشگر در چگونگی برخورد وی با حدیث است. مقاله حاضر به بررسی میزان اعتبار کتاب پرداخته ‌است. بررسی شاخصه‌های اعتبارسنجی مانند شخصیت و جایگاه مؤلّف، هویت و شهرت کتاب، استواری و هم‌خوانی متن با آموزه‌های حدیثی، کمیِ آسیب‌های متنی و دیگر شاخصه‌ها بیانگر اعتبار بالای این کتاب است.</p>http://majaleh-a.ir/ar/Article/Download/53929مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریدانش ها و آموزه های قرآن و حدیث 4695-26767272026629ضرورت توجّه به نیازهای حدیثی دانشپژوهان معارف اسلامی در کشورهای شرق آسیا5775faعلی رازیزادهگروه هنرهای رسانهای، دانشکده دین و رسانه، دانشگاه صدا و سیما، قم، ایران2026629<p>این پژوهش به بررسی چالش‌ها و نیازهای دانش‌پژوهان حدیث‌شناسی در کشورهای شرقی پرداخته و راهکاری علمی برای بهبود وضعیت آموزش و پژوهش در این حوزه ارائه می‌دهد. با وجود جمعیت گسترده مسلمانان در این کشورها، دانش‌پژوهان با مشکلات متعدّدی همچون محدودیت دسترسی به منابع معتبر حدیثی، کمبود اساتید متخصّص و موانع زبانی روبه‌رو هستند. این مسائل به کاهش کیفیت علمی آموزش و پژوهش در حوزه حدیث انجامیده است. مقاله حاضر با تأکید بر اهمّیت ایجاد کتابخانه‌های دیجیتال، پلتفرم‌های آنلاین و مراکز علمی مجازی، بر لزوم توسعه زیرساخت‌های دسترسی به منابع معتبر حدیثی تأکید می‌کند. همچنین، برگزاری دوره‌های آموزش تخصّصی برای تربیت اساتید متخصّص، آموزش زبان عربی و فارسی با رویکرد تخصّصی علوم حدیث و ارتقای مهارت‌های تحلیلی دانش‌پژوهان از طریق آموزش روش‌های علمی همچون تحلیل سند، علم رجال و نقد متنی، از دیگر پیشنهادهای این پژوهش است. در نهایت، مقاله بر ضرورت همکاری و هم‌افزایی میان دولت‌ها، دانشگاه‌ها، مؤسّسات دینی و پژوهشی برای تحقّق این اهداف تأکید دارد و تحقّق این راهکارها را عاملی مؤثّر در ارتقای سطح علمی، دینی و فرهنگی جوامع مسلمان در کشورهای شرقی می‌داند.</p>http://majaleh-a.ir/ar/Article/Download/53930مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریدانش ها و آموزه های قرآن و حدیث 4695-26767272026629علم لغت، دانشی زیربنایی امّا مغفول برای اجتهاد7690faعبدالهادیمسعودیاحمدبراریان2026629<p>دانش لغت، با وجود جایگاه بنیادین آن در فهم متون دینی، طیّ دو قرن اخیر در سیر آموزشی رسمی حوزه‌های علمیه با کم‌توجّهی مواجه شده و از گذشته پربار خود فاصله‌ای محسوس گرفته است؛ به گونه‌ای که ناآشنایی بسیاری از طلّاب با منابع معتبر لغوی و روش‌های نظام‌مند واژه‌پژوهی، برخی برداشت‌ها از متن قرآن و حدیث را به اشکالات قابل توجّهی مبتلا ساخته است. حجّت الاسلام و المسلمین عبد الهادی مسعودی، پژوهشگر، نویسنده و مدرّس حوزه علمیه، در این مصاحبه به واکاوی این وضعیت می‌پردازد. مساله اصلی که وی تبیین می‌کند، کاستی‌های چندلایه در زمینه دو دانش لغت و صرف است؛ از ناآشنایی با کتاب‌های کهن لغت عربی و کم‌توجّهی به شاخه‌های تخصّصی همچون «غریب القرآن» و «غریب الحدیث» گرفته، تا نبود روشی مدوّن برای واژه‌پژوهی و کاستی‌های بحثِ از «حجّیت یا عدم حجیت قول لغوی» و نسبت آن با «اجتهاد لغوی». اهمّیت و ضرورت این مساله در آن است که تمام علوم حوزوی، از فقه و کلام تا تفسیر و حدیث، متن‌محورند و هرگونه ضعف در فهم واژگان، استنباط‌ها و پژوهش‌های دینی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. پرسش محوری مصاحبه این است که حوزه علمیه چه خلأهایی در زمینه دانش لغت و صرف دارد و راهکار عملی برای پیوند دوباره طلّاب با منابع کهن و به خدمت گرفتن روش‌های نوین واژه‌پژوهی برای فهم قرآن و حدیث چیست؟ ویژگی شاخص این مصاحبه، ارائه یک آسیب‌شناسی جامع بر اساس تجربه زیسته علمی است که در ضمن آن به مساله «منابع دانش لغت» و «اجتهاد لغوی» نیز پرداخته می‌شود و ضرورت تربیت پژوهشگران و استادان توانمند در عرصه لغت و همچنین تأسیس رشته تخصّصی ادبیات عرب با گرایش قرآن و حدیث آشکار می‌گردد.</p>http://majaleh-a.ir/ar/Article/Download/53931مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریدانش ها و آموزه های قرآن و حدیث 4695-26767272026629مباحث زبانشناختی، نیاز آینده جهان اسلام و راه حلّی برای بحران معرفت در حوزه91105faعلیرضاقائمی نیاسید محمد علیهاشمی2026629<p>این مصاحبه نگاهی کلان و آسیب‌شناسانه به سنّت کهن ادبیات عرب و ضرورت پیوند آن با دانش‌های زبانی نوین دارد. پرسش اصلی آن است که چه گنجینه‌های مغفول، نزاع‌های به حاشیه رانده شده و ظرفیت‌های بالقوه‌ای در میراث کهن دانش‌های زبانی جهان اسلام وجود دارد و این میراث، چگونه می‌تواند در ارتباط نظام‌مند با مباحث نوین زبان‌شناسی به چالش‌های موجود در حوزه قرآن و حدیث پاسخ گوید. ضرورت پرداختن به این پرسش‌ها از آن روست که تحلیل‌های زبانی، مبنای بسیاری از گزاره‌ها و نظریات اسلامی را تشکیل می‌دهد و غفلت از این سرمایه،‌ حوزه را دچار بحران معرفتی می‌کند. به عنوان مثال، فقدان آثار نو و پاسخگوی نیاز روز در حوزه تفسیر را می‌توان یکی از نتایج این بحران و خلأ علمی به شمار آورد. مصاحبه حاضر با نگاهی آسیب‌شناسانه به جایگاه دانش‌های زبانی در نظام معرفتی حوزه، برای حلّ این مشکل، نقشه راه ارائه داده و با روایت ناگفته‌های تاریخ ادبیات، تصویری روشن از ضرورت توجّه ساختارمند به این میراث کهن ترسیم می‌کند.</p>http://majaleh-a.ir/ar/Article/Download/53932مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریدانش ها و آموزه های قرآن و حدیث 4695-26767272026629آموزش روش مفردشناسی، خلأ مغفول در ترویج و کاربست دانش لغت106120faمحمدملکی نهاوندیمحمد مصطفی یکتایی2026629<p>دانش لغت از جمله علوم ادبی مهمّی است که در فهم متن و برداشت از قرآن و حدیث نقش اساسی دارد. با وجود اهمّیت این دانش، برنامه رسمی حوزه‌های علمیه هنوز برای آموزش آن جایگاه اختصاصی تعریف نکرده است؛ در نتیجه هر دو بُعد آموزش و پژوهش این دانش با خلأ مواجه است. یکی از پیش‌نیازها برای رفع این خلأ، استفاده از تجربه آموزشی و پژوهشی فعّالان این عرصه است. نوشته حاضر در مصاحبه با دکتر محمّد ملکی نهاوندی این پرسش را مطرح کرده که حوزه‌های علمیه در چه ابعادی از دانش لغت دچار خلأ شده است؟ او در پاسخ، ابتدا به تبیین جایگاه واژه‌شناسی، ضرورت، پیش‌نیازها، اهداف و وضعیت موجود در واژه‌شناسی می‌پردازد. آنگاه فعالیت‌ها و منابع دانش لغت را در سه حوزه دسته‌بندی کرده است: مسائل نظری دانش لغت، مفردنگاری‌ها و مفردشناسی (روش پژوهش در لغت). وی معتقد است منابع حوزوی و دانشگاهی تا حدودی به دو دسته اوّل پرداخته‌اند امّا دسته سوم مورد غفلت واقع شده است. او در مقام تبیین مفردشناسی، ضمن تعریف آن، به تبیین ارتباط با دو دسته دیگر و نیز روش‌شناسی لغویان پرداخته است. وی در نهایت، راهکار بهبود وضعیت موجود حوزه‌های علمیه در زمینه لغت را در دو محور معرّفی می‌کند: افزایش بینش لغوی و آموزش مراحل مفردشناسی به عموم جامعه حوزوی.</p>http://majaleh-a.ir/ar/Article/Download/53933